پيشگفتار همانطور كه در پيش گفتار جلد اول اين كتاب اشاره شد ، حضرت آية الله العظمى اردبيلى ( مدظله العالى ) به مباحثى از قرآن پرداخته اند . در جلد اول كه حاوى يك مقدمه و سه بخش بود به اين مباحث پرداخته شد . در مقدمه بعد هدايتى قرآن و ويژگى آن بيان شده ؛ در بخش نخست مباحث تاريخ قرآن مانند : وحى ، نزول و تحريف مورد بررسى قرار گرفت ؛ در بخش دوم مباحث علوم قرآن و آن چه مربوط به فهم قرآن است . از قبيل : تفسير ، زبان قرآن و . . . مورد توجه قرار گرفت ؛ در بخش سوم ، معارف قرآن و تفسير آيات الهى بيان شد . ابتدا به موضوعاتى مستقل با توجه به آيات قرآن پرداخته شد مانند : دين از نظر قرآن ، خلقت انسان در قرآن ، طوفان نوح ، نگاهى به آيات اقتصادى در قرآن . و همانطور كه در آنجا وعده داده شد در اين جلد به تفسير